OʻZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING ISLOMIY BANK FAOLIYATIGA TRANSFORMATSION TAYYORGARLIGINI BAHOLASH MEZONLARI: INSTITUTSIONAL-USLUBIY YONDASHUV

Authors
  • Shovkatov Mirzohid Tursunboy oʻgʻli

    “Uzum Nasiya” kompaniyasi, Monitoring boʻlimi katta mutaxassisi

    Author

Keywords:
Array
Abstract

Maqolaning maqsadi Oʻzbekiston tijorat banklarining islomiy bank faoliyatiga oʻtishdan oldingi transformatsion tayyorgarligini baholashga xizmat qiluvchi institutsional-uslubiy mezonlar tizimini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda 18 ta asosiy hujjat va ilmiy ishni qamrab olgan bir kodlovchili sifatli kontent-tahlil hamda qiyosiy tahlil qoʻllanildi; tanlash mezonlari, kodlash birligi va kodlash qoʻllanmasi ochiq bayon qilindi. Natijada strategik-huquqiy, shariat boshqaruvi, mahsulot va jarayonlar, moliyaviy-hisob, risk va komplayens, inson kapitali, axborot texnologiyalari hamda bozor-ekotizim tayyorgarligini qamrab oluvchi sakkiz oʻlchov va 36 ta diagnostik indikator taklif etildi. Baholash ikki bosqichli shaklda qurildi: avval litsenziyalash uchun majburiy shartlar boʻyicha kompensatsiyalanmaydigan “kirish darvozasi”, soʻng 0-5 balli dalillarga asoslangan kompozit indeks hisoblanadi. Shartli bank misolida barcha 36 indikator ballari ochiq koʻrsatildi: TTI 64,25 ball boʻlsa-da, alohida hisob va avtomatlashtirilgan bank tizimi sharti bajarilmagani sababli G=0 deb topildi. Shu ssenariyda A=B=P=T=2 deb olinib, OMI=8, yaʻni oʻrta murakkablik darajasi aniqlandi. Yondashuvning ilmiy yangiligi yangi milliy litsenziyalash talablarini xalqaro prudensial va shariat boshqaruvi mezonlari bilan birlashtirishidadir. Model banklarda boʻshliqlarni aniqlash, transformatsiya yoʻl xaritasini tuzish va keyingi ekspert validatsiyasi uchun metodik asos boʻlib xizmat qiladi.

References

1.Abusloum, M. A. S., Islam, R., & Kabir, S. M. H. (2024). Impacts of climate for change, process of change and openness towards change on employees’ readiness to transform conventional banking into Islamic banking system in Libya. Journal of Islamic Accounting and Business Research. https://doi.org/10.1108/JIABR-06-2023-0187

2.Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions. (2024). GS 1 (Revised 2024): Shari’ah governance framework; GS 9: Shari’ah compliance function; GS 11: Internal Shari’ah audit. https://aaoifi.com/issued-standards-2/?lang=en

3.Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions. (2025). GS 23: Application of Shari’ah governance principles to Islamic finance windows. https://aaoifi.com/announcement/the-aaoifi-governance-and-ethics-board-ageb-issues-aaoifi-governance-standard-gs-23-application-of-shariah-governance-principles-to-islamic-finance-windows/?lang=en

4.Afrida, Y., Rivai, H. A., Syahrul, L., & Lukito, H. (2024). Readiness to change in Islamic banking: The significance of adaptability and Islamic work ethics. Journal of Islamic Marketing, 15(12), 3445-3463. https://doi.org/10.1108/JIMA-11-2023-0357

5.Arshad, M. U., Yusoff, M. E., & Tahir, M. S. (2016). Issues in transformation from conventional banking to Islamic banking. International Journal of Economics and Financial Issues, 6(S3), 220-224. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/363614

6.Bank Negara Malaysia. (2019). Shariah governance policy document. https://www.bnm.gov.my/documents/20124/761679/Shariah%2BGovernance%2BPolicy%2BDocument%2B2019.pdf/19627b28-f7c9-6141-48ab-bcca4dd2b324?t=1590724860400

7.Baydaulet, Y. A. (2019). Islomiy moliya asoslari (B. Joʻrayev, tarj.; H. Hasanov, umumiy tahrir). Oʻzbekiston NMIU. https://muslim.uz/uz/e/post/26807-islomiy-moliya-asoslari-kitobi-nashr-etildi

8.Islamic Financial Services Board. (2009). IFSB-10: Guiding principles on Shari’ah governance systems for institutions offering Islamic financial services. https://www.ifsb.org/standards-page/

9.Islamic Financial Services Board. (2015). IFSB-17: Core principles for Islamic finance regulation (banking segment). https://www.ifsb.org/core-principles/

10.Islamic Financial Services Board. (2023). IFSB-30: Revised guiding principles on corporate governance for institutions offering Islamic financial services (banking segment). https://www.ifsb.org/wp-content/uploads/2024/01/IFSB-30-Revised-Guiding-Principles-on-Corporate-Governance-for-IIFS.pdf

11.Jiyanov, Oʻ., & Eraliyeva, N. (2024). Islom banklari faoliyatiga oid ilmiy adabiyotlar tahlili. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2(3), 31-38. https://doi.org/10.60078/2992-877X-2024-vol2-iss3-pp31-38

12.Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). SAGE Publications.

13.Munda, G., & Nardo, M. (2005). Non-compensatory composite indicators for ranking countries: A defensible setting. EUR 21833 EN. European Commission, Joint Research Centre. https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC32435/EUR%2021833%20EN.pdf

14.OECD & European Union. (2008). Handbook on constructing composite indicators: Methodology and user guide. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en

15.Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026a). Bank faoliyatiga ruxsat berish tartibi va shartlari toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida, 2026-yil 23-iyundagi 19/2-son qaror (roʻyxat raqami 3252-7, 20.07.2026). https://lex.uz/pdffile/-8339242

16.Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026b). Mikromoliya tashkiloti va bank faoliyatini oʻzgartirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida, 2026-yil 7-iyuldagi 20/2-son qaror (roʻyxat raqami 3656-1, 04.08.2026). https://www.lex.uz/pdffile/8371820

17.Oʻzbekiston Respublikasi. (2026). Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga Oʻzbekistonda islomiy bank faoliyatini joriy etishga qaratilgan qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida, OʻRQ-1126-son, 27-mart 2026-yil. https://lex.uz/docs/-8099403

18.Rafay, A., & Sadiq, R. (2015). Problems and issues in transformation from conventional banking to Islamic banking: Literature review for the need of a comprehensive framework for a smooth change. City University Research Journal, 5(2), 315-326. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2626669

19.Rahmawati, Y., Ihsan, D. N., Amelia, E., & Al Arif, M. N. R. (2024). Conversion into full-fledge Islamic banks and its impact on asset: Evidence from Indonesian Islamic banking industry. International Journal of Professional Business Review, 9(4), e04621. https://doi.org/10.26668/businessreview/2024.v9i4.4621

20.Sani, S., Sharofiddin, A., & Abubakar, M. (2023). Regulating the conversion of conventional banks to Islamic: The 4 Quadrants Conversion (4-QC) Framework. Journal of Central Banking Law and Institutions, 2(2), 327-346. https://doi.org/10.21098/jcli.v2i2.158

21.Saudi Central Bank. (2020). Shariah governance framework for local banks operating in Saudi Arabia. https://rulebook.sama.gov.sa/en/shariah-governance-framework-local-banks-operating-saudi-arabia

22.Turaboyev, I. Q. (2021). Oʻzbekiston Respublikasida islom moliyasining huquqiy asoslarini yaratish masalalari. Yurisprudensiya, maxsus son, I qism, 24-28. https://jurisprudence.tsul.uz/wp-content/uploads/2022/08/Turaboyev-Ixtiyorjon-Qobilovich-1.pdf

23.United Nations Development Programme. (2020). Landscaping analysis of Islamic finance instruments in Uzbekistan. https://www.undp.org/uzbekistan/publications/landscaping-analysis-islamic-finance-instruments-uzbekistan

Cover Image
Downloads
Published
2026-09-12
Section
Articles