FAOL O‘SISH BOSQICHIDAGI BEMORLARDA III SINF SKELET ANOMALIYALARINI YUZ MASKASI HAMDA YUQORI JAG‘NI KENGAYTIRUVCHI APPARATLAR BILAN ERTA KORREKSIYA QILISH SAMARADORLIGI: ADABIYOTLAR SHARHI
- Authors
-
-
Axrorxon Sobirov
Mustaqil izlanuvchi, Farg‘ona, O‘zbekiston
Author
-
- Keywords:
- Array
- Abstract
-
Dolzarbligi: Skelet III sinf malokkluziyasi o‘sish davridagi bemorlarda maksillyar retruziya, mandibulyar prognatizm yoki ularning kombinatsiyasi natijasida yuzaga keladigan sagittal kraniofasial nomutanosiblik hisoblanadi. Erta ortopedik davolashning asosiy maqsadi maksillyar kompleksning oldinga yo‘naltirilgan o‘sishini rag‘batlantirish, sagittal jag‘lararo nomutanosiblikni kamaytirish hamda dental kompensatsiyani nazorat qilishdan iborat. Protraksion yuz maskasi ko‘pincha tezkor maksillyar kengaytirish (RME - Rapid Maxillary Expansion), gibrid Hyrax yoki boshqa maksillyar kengaytiruvchi apparatlar bilan majmuaviy ravishda qo‘llaniladi. Maqsad: O‘sish davridagi III sinf skelet malokkluziyasida protraksion yuz maskasi hamda maksillyar kengaytirish protokollarining qisqa, o‘rta va uzoq muddatli skelet-dental samaradorligini, dental kompensatsiya darajasini, yumshoq to‘qimalar va yuqori nafas yo‘llariga ta’sirini, shuningdek Alt-RAMEC va skelet ankoraji (anchorage) kabi zamonaviy modifikatsiyalarning klinik o‘rnini umumlashtirish hamda tizimlashtirishdan iborat. Materiallar va usullar: 2015–2026-yillarda nashr etilgan klinik tadqiqotlar, randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar (RCT), sistematik sharhlar va meta-tahlillar PubMed/MEDLINE, Cochrane Library va ilmiy bibliografik manbalar orqali strukturallashgan tartibda izlandi. Scopus va Web of Science bazalari uchun oldindan belgilangan qidiruv strategiyalari tayyorlandi, biroq ushbu bazalarning abonentlik shartlariga bog‘liq to‘liq eksport imkoniyati mavjud bo‘lmagani sababli ularning aniq natijalar soni ko‘rsatilmadi. Identifikatsiya, skrining, muvofiqlikni baholash va dalillarni sintez qilish jarayonlarini tavsiflashda PRISMA 2020 tamoyillari qo‘llanildi. Asosiy natijaviy ko‘rsatkichlar sifatiga SNA, SNB, ANB burchaklari, Wits ko‘rsatkichi, overjet va overbite kiritildi; qo‘shimcha ko‘rsatkichlar esa tishlarning ogʻishi, yumshoq to‘qima parametrlari, nafas yo‘llari o‘lchamlari, bemorlarning apparatni taqish tartibiga rioya qilishi, nojo‘ya ta’sirlar va uzoq muddatli barqarorlikdan iborat bo‘ldi. Natijalar: Mavjud ilmiy dalillar yuz maskasi terapiyasi o‘sish davridagi III sinf bemorlarda qisqa muddatli davrda sezilarli sagittal skelet va dental korreksiyani ta’minlashini ko‘rsatadi. Cochrane sistematik sharhida 29 ta RCT va 1169 nafar bola tahlil qilingan bo‘lib, konservativ ortodontik davolash usullari davolanmagan nazorat guruhiga nisbatan overjet va ANB ko‘rsatkichlari bo‘yicha sezilarli ijobiy siljish bergan [1]. Yuz maskasining asosiy skelet samarasi SNA burchagining ortishi va SNB burchagining kamayishi bilan namoyon bo‘ladi [2, 3]. RME + yuz maskasi kombinatsiyasi keng amaliyotda qo‘llansada, RME qo‘shilishining barcha bemorlarda qo‘shimcha sagittal skelet samarasi bir xil emasligi aniqlangan [1, 4]. Uzoq muddatli meta-tahlillarda 3 yildan keyin yuqori jag‘ning sagittal protraksion ta’siri pasayishi mumkinligi qayd etilgan [5, 6]. Shu bilan birga, ayrim uzoq muddatli klinik kuzatuvlarda erishilgan davolash natijalarining muayyan qismi saqlanib qolgani kuzatilgan [7, 8]. Alt-RAMEC protokoli an’anaviy RMEga nisbatan ayrim statistik afzalliklarni namoyon etgan bo‘lsada, 2026-yilgi yangi meta-tahlil ushbu farqning klinik ahamiyati cheklanganligini ko‘rsatdi [9]. Yumshoq to‘qimalar va nafas yo‘llari bo‘yicha o‘tkazilgan so‘nggi tadqiqotlar qo‘shimcha funksional va estetik yaxshilanishlar mavjudligini tasdiqlaydi [10, 11]. Xulosa: Protraksion yuz maskasi o‘sish davridagi, ayniqsa maksillyar retruziya ustun bo‘lgan III sinf skelet malokkluziyasida yuqori samaradorlikka ega erta ortopedik davolash usulidir. RME yoki boshqa kengaytiruvchi apparatlarni qo‘llash transversal yetishmovchilik mavjud bo‘lganda klinik jihatdan to‘la asoslanadi, biroq ularni yuz maskasining universal kuchaytiruvchisi sifatida talqin qilish to‘g‘ri emas. Alt-RAMEC protokolining an’anaviy RMEga nisbatan qo‘shimcha afzalligi bo‘lishi mumkin, ammo uning klinik jihatdan keskin ustunligi hali qat’iy isbotlanmagan. Uzoq muddatli natijalar pastki jag‘ning (mandibula) o‘sish sur’ati, skelet yetilishi (skeletal maturation), boshlang‘ich fenotip, komplayens va retensiya rejimiga doir omillarga bevosita bog‘liqdir.
- References
-
Owens D, Watkinson S, Harrison JE, Turner S, Worthington HV. Orthodontic treatment for prominent lower front teeth (Class III malocclusion) in children. Cochrane Database Syst Rev. 2024;4(4). doi:10.1002/14651858.CD003451.pub3.
Cordasco G, Matarese G, Rustico L, et al. Efficacy of orthopedic treatment with protraction facemask on skeletal Class III malocclusion: a systematic review and meta-analysis. Orthod Craniofac Res. 2014;17(3):133-143. doi:10.1111/ocr.12040.
Woon SC, Thiruvenkatachari B. Early orthodontic treatment for Class III malocclusion: a systematic review and meta-analysis. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2017;151(1):28-52. doi:10.1016/j.ajodo.2016.07.017.
Zhang W, Qu HC, Yu M, Zhang Y. The effects of maxillary protraction with or without rapid maxillary expansion and age factors in treating Class III malocclusion: a meta-analysis. PLoS One. 2015;10(6). doi:10.1371/journal.pone.0130096.
Lee WC, Shieh YS, Liao YF, Lee CH, Huang CS. Long-term maxillary anteroposterior changes following maxillary protraction with or without expansion: a meta-analysis and meta-regression. PLoS One. 2021;16(2). doi:10.1371/journal.pone.0247027.
Lee WC, Shieh YS, Liao YF, Lee CH, Huang CS. Long-term maxillary three dimensional changes following maxillary protraction with or without expansion: a systematic review and meta-analysis. J Dent Sci. 2021;16(1):168-177. doi:10.1016/j.jds.2020.06.016.
Maino GB, Cremonini F, Maino G, et al. Long-term skeletal and dentoalveolar effects of hybrid rapid maxillary expansion and facemask treatment in growing skeletal Class III patients: a retrospective follow-up study. Prog Orthod. 2022;23(1):44. doi:10.1186/s40510-022-00429-0.
Rutili V, Souki BQ, Nieri M, et al. Long-term effects produced by early treatment of Class III malocclusion with rapid maxillary expansion and facemask followed by fixed appliances: a multicentre retro-prospective controlled study. Orthod Craniofac Res. 2024;27(3):429-438. doi:10.1111/ocr.12748.
Siddiqui HP, Kuijpers-Jagtman AM, Angel S, Sennimalai K, Selvaraj M. Effectiveness of varying alternating rapid maxillary expansions and constrictions (Alt-RAMEC) durations on maxillary protraction in noncleft Class III malocclusion: a systematic review and meta-analysis. J World Fed Orthod. 2026;15(2):95-109. doi:10.1016/j.ejwf.2025.10.005.
Alhamwi AM, Burhan AS, Nawaya FR, Sultan K. Soft tissue changes associated with Class III orthopaedic treatment in growing patients: a systematic review and meta-analysis. Prog Orthod. 2025;26(1):10. doi:10.1186/s40510-025-00558-2.
Spalj S, Zigante M, Tudor V, Öztürk T, Yağcı A, Palomo JM. Effect of maxillary expansion and protraction in Class III children on quality of life, dentofacial and upper airway characteristics: a controlled clinical trial. Orthod Craniofac Res. 2026;29(3):481-489. doi:10.1111/ocr.12935.
Rutili V, Nieri M, Franceschi D, et al. Effects produced by the facemask with and without skeletal anchorage for the orthopaedic treatment of Class III malocclusion in growing patients: a systematic review and meta-analysis of RCTs. Eur J Orthod. 2023;45(2):157-168. doi:10.1093/ejo/cjac048.
Alzoubi EE, Camilleri S, Al Muzian M, Attard N. The effect of tooth borne versus skeletally anchored Alt-RAMEC protocol in early treatment of Class III malocclusion: a single-centre randomized clinical trial. Eur J Orthod. 2023;45(5):517-527. doi:10.1093/ejo/cjad018.
Almuzian M, McConnell E, Darendeliler MA, Alharbi F, Mohammed H. The effectiveness of alternating rapid maxillary expansion and constriction combined with maxillary protraction in the treatment of patients with a Class III malocclusion: a systematic review and meta-analysis. J Orthod. 2018;45(4):250-259. doi:10.1080/14653125.2018.1518187.
Tarraf N, Dalci O, Dalci K, Altuğ A, Darendeliler MA. A retrospective comparison of two protocols for correction of skeletal Class III malocclusion in prepubertal children: hybrid hyrax expander with mandibular miniplates and rapid maxillary expansion with face mask. Prog Orthod. 2023;24:10. doi:10.1186/s40510-022-00446-z.
Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021;372. doi:10.1136/bmj.n71.
Raghupathy Y, Ananthanarayanan V, Kailasam V, Padmanabhan S. Posttreatment stability following facemask therapy in patients with skeletal Class III malocclusion: a systematic review. Int J Clin Pediatr Dent. 2023;16(6):897-907. doi:10.5005/jp-journals-10005-2686.
Miranda F, Cunha Bastos JCD, Santos AM, et al. Dentoskeletal comparison of miniscrew-anchored maxillary protraction with hybrid and conventional hyrax expanders: a randomized clinical trial. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2021;160(6):774-783. doi:10.1016/j.ajodo.2021.02.017.
Ragab R, El Shennawy M, Yousif A. Comparison between maxillary skeletal expander and hybrid hyrax facemask combination in treatment of growing patients with skeletal class III malocclusion: a randomized clinical trial. Tanta Dent J. 2022;19:273-280. doi:10.4103/tdj.tdj_30_22.
Tarraf N, Dalci O, Dalci K, Altuğ A, Darendeliler MA. A retrospective comparison of two protocols for correction of skeletal Class III malocclusion in prepubertal children: hybrid hyrax expander with mandibular miniplates and rapid maxillary expansion with face mask. Prog Orthod. 2023;24:10. doi:10.1186/s40510-022-00446-z.
Meyns J, Meewis J, Dons F, et al. Long-term comparison of maxillary protraction with hybrid hyrax-facemask vs hybrid hyrax-mentoplate protocols using Alt-RAMEC: a 5-year randomized controlled trial. Eur J Orthod. 2025;47(2). doi:10.1093/ejo/cjaf011.
Meyns J, Thanatchaporn J, Shujaat S, Politis C, Jacobs R. Long-term three-dimensional skeletal effects of hybrid hyrax with facemask versus mentoplate in growing Class III patients: a randomized controlled trial. Prog Orthod. 2025;26(1):14. doi:10.1186/s40510-025-00561-7.
Alhamwi AM, Burhan AS, Nawaya FR, Sultan K. Soft tissue changes associated with Class III orthopaedic treatment in growing patients: a systematic review and meta-analysis. Prog Orthod. 2025;26(1):10. doi:10.1186/s40510-025-00558-2.
Shehab R, Al-Nuaimi HSH, Radzi ZB, et al. Facial soft tissue changes following maxillary skeletal expansion and protraction in growing patients with class III malocclusion: a randomized clinical trial. J Orthod Sci. 2025;14:37. doi:10.4103/jos.jos_40_25.
Galeotti A, Viarani V, Franchi L, et al. Cephalometric changes of pushing splints 3 compared to rapid maxillary expansion and facemask therapy on the airway space in class III growing patients: a randomized clinical trial. Orthod Craniofac Res. 2024;27(4):552-559. doi:10.1111/ocr.12767.
Spalj S, Zigante M, Tudor V, et al. Effect of maxillary expansion and protraction in Class III children on quality of life, dentofacial and upper airway characteristics: a controlled clinical trial. Orthod Craniofac Res. 2026;29(3):481-489. doi:10.1111/ocr.12935.
Angelieri F, Franchi L, Cevidanes LHS, et al. Zygomaticomaxillary suture maturation: a predictor of maxillary protraction? Part I—a classification method. Orthod Craniofac Res. 2017;20(2):85-94. doi:10.1111/ocr.12143.
Angelieri F, Ruellas AC, Yatabe MS, et al. Zygomaticomaxillary suture maturation: part II—the influence of sutural maturation on the response to maxillary protraction. Orthod Craniofac Res. 2017;20(3):152-163. doi:10.1111/ocr.12191.
Dong X, Zeng Y, Kou Y, Wu Y, Hong X. Assessing circum-maxillary sutures maturation by CBCT: a diagnostic indicator for skeletal age and treatment timing for class III malocclusion. 2026. [PubMed indexed article].
- Downloads
- Published
- 2026-09-30
- Section
- Articles