IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA TUPROQDAGI ORGANIK UGLEROD ZAHIRASINI OSHIRISHNING AGROFIZIK USULLARI

Authors
  • Berdimuratov Zahiriddin Komiljon o‘g‘li

    Toshkent davlat agrar universiteti “Tuproqshunoslik” ixtisosligi bo‘yicha 1-kurs tayanch doktoranti

    Author

  • Adizova Shahribonu Nurali qizi

    Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti Buxoro viloyati mintaqaviy bo‘linmasi, Ilmiy ishlanmalarni joriy etish va marketing bo‘limi boshlig‘i

    Author

Keywords:
Array
Abstract

Iqlim o‘zgarishi sharoitida tuproq organik uglerodi qishloq xo‘jaligi ekotizimlarining barqarorligini ta’minlovchi muhim omillardan biri hisoblanadi. Tuproqdagi organik uglerod miqdori tuproq agregatlari barqarorligi, suvni ushlab turish qobiliyati, oziqa elementlarining aylanishi, eroziyaga chidamlilik va mikrobiologik faollik bilan chambarchas bog‘liq. Mazkur maqolada tuproq organik uglerodi zahirasini oshirishga qaratilgan asosiy agrofizik usullar — minimal va nol haydash, o‘simlik qoldiqlarini tuproqda saqlash, mulchalash, almashlab ekish, qoplovchi ekinlardan foydalanish, doimiy tuproq qoplamini shakllantirish hamda fizikaviy jihatdan maqbul suv va tuproq boshqaruvi tizimlari tahlil qilindi. Global meta-tahlillar natijalari konservatsion qishloq xo‘jaligi elementlarining tuproq organik uglerodi zahirasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, no-till texnologiyasining samarasi tuproq chuqurligi, iqlim, ekin turi, qoldiq biomassasi va boshqaruv tizimiga bog‘liq ekanligi aniqlandi. Markaziy Osiyo sharoitida qoldiqlarni saqlash, tuproqni kam buzish, eroziyani kamaytirish va suvdan samarali foydalanishga asoslangan kompleks yondashuv ayniqsa muhimdir. Maqolada O‘zbekistonning sug‘oriladigan va qurg‘oqchil hududlari uchun mazkur usullarni mahalliy tuproq-iqlim sharoitlariga moslashtirish zarurligi asoslab berilgan.

References

Lal R. Soil Carbon Sequestration to Mitigate Climate Change. Geoderma. 2004. Vol. 123, Issues 1–2. B. 1–22.

Lal R. World Cropland Soils as a Source or Sink for Atmospheric Carbon. Advances in Agronomy. 2001. Vol. 71. B. 145–191.

Lal R. Carbon Sequestration in Soils of Central Asia. Land Degradation & Development. 2004. Vol. 15, No. 6. B. 563–572.

Lamers J.P.A., et al. Organic Carbon in Soils of Central Asia—Status Quo and Potentials for Sequestration. Agriculture, Ecosystems and Environment. 2010. B. maqolada keltirilgan mintaqaviy uglerod balansiga oid ma’lumotlar.

Luo Z., Wang E., Sun O.J. Can No-Tillage Stimulate Carbon Sequestration in Agricultural Soils? A Meta-analysis of Paired Experiments. Agriculture, Ecosystems & Environment. 2010. Vol. 139, Issues 1–2. B. 224–231.

West T.O., Post W.M. Soil Organic Carbon Sequestration Rates by Tillage and Crop Rotation: A Global Data Analysis. Soil Science Society of America Journal. 2002. Vol. 66, No. 6. B. 1930–1946.

Li Y., Li Z., Chang S.X., Cui S., Jagadamma S., Zhang Q., Cai Y. Residue Retention Promotes Soil Carbon Accumulation in Minimum Tillage Systems: Implications for Conservation Agriculture. Science of the Total Environment. 2020. Vol. 740. Maqola raqami: 140147.

Meng X., Meng F., Chen P., Hou D., Zheng E., Xu T. A Meta-analysis of Conservation Tillage Management Effects on Soil Organic Carbon Sequestration and Soil Greenhouse Gas Flux. Science of the Total Environment. 2024. Vol. 954. Maqola raqami: 176315.

Effect of Crop Residue and Tillage System on Soil Properties in Irrigated Agriculture of the Khorezm Region, Uzbekistan. International Center for Maize and Wheat Improvement (CIMMYT) materiallari. 2008. B. 0–0,3 m qatlam bo‘yicha tajriba natijalari.

Poeplau C., Don A. Carbon Sequestration in Agricultural Soils via Cultivation of Cover Crops – A Meta-analysis. Agriculture, Ecosystems and Environment. 2015. Vol. 200. B. 33–41.

Nurbekov A., Akramkhanov A., Kassam A., Sydyk D., Ziyadaullaev Z., Lamers J.P.A. Conservation Agriculture for Combating Land Degradation in Central Asia: A Synthesis. AIMS Agriculture and Food. 2016. Vol. 1, No. 2. B. 144–156.

Bohoussou Y.N.D., Kou Y.H., Yu W.B., Lin B.J., Virk A.L., Zhao X., Dang Y.P., Zhang H.L. Impacts of the Components of Conservation Agriculture on Soil Organic Carbon and Total Nitrogen Storage: A Global Meta-analysis. Science of the Total Environment. 2022. Vol. 842. Maqola raqami: 156822.

Bai X., Huang Y., Ren W., Coyne M., Jacinthe P.-A., Tao B., Hui D., Yang J., Matocha C. Responses of Soil Carbon Sequestration to Climate-smart Agriculture Practices: A Meta-analysis. Global Change Biology. 2019. Vol. 25, No. 8. B. 2591–2606.

Crystal-Ornelas R., Thapa R., Tully K.L. Soil Organic Carbon is Affected by Organic Amendments, Conservation Tillage, and Cover Cropping in Organic Farming Systems: A Meta-analysis. Agriculture, Ecosystems & Environment. 2021. Vol. 312. Maqola raqami: 107356.

FAO, ITPS. Recarbonizing Global Soils: A Technical Manual of Recommended Sustainable Soil Management. Volume 3: Cropland, Grassland, Integrated Systems and Farming Approaches. Rome: FAO, 2021. ISBN 978-92-5-134893-2. Tegishli amaliyotlar bo‘yicha bo‘limlar.

Cover Image
Downloads
Published
2026-10-05
Section
Articles