MODDIY MADANIY MEROS OBYEKTLARI DAVLAT KADASTRINING GEOFAZOVIY VA METAMA’LUMOTLAR BAZASINI SHAKLLANTIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH (SAMARQAND SHAHRI MISOLIDA)

Authors
  • Toshmamatov Saloxiddin Shuxratovich

    Author

  • mustaqil tadqiqotchi

    Author

Keywords:
Array
Abstract

Mazkur maqolada moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastrining geofazoviy va metama’lumotlar bazasini shakllantirish metodologiyasini takomillashtirish masalalari Samarqand shahri misolida tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi tarixiy-madaniy obyektlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni faqat an’anaviy kadastr yozuvlari ko‘rinishida emas, balki fazoviy koordinatalar, obyekt chegaralari, huquqiy maqomi, tarixiy-madaniy tavsifi, texnik holati, muhofaza hududlari, fotosuratlar va boshqa raqamli resurslar bilan bog‘langan yagona geoinformatsion tizimda yuritish zarurati bilan belgilanadi. O‘zbekiston qonunchiligida moddiy madaniy meros obyektlari davlat kadastri geografik joylashuv, huquqiy maqom, miqdoriy va sifat tavsiflari hamda baholashga oid yangilanib turuvchi ma’lumotlar tizimi sifatida belgilangan [1; 2]. Samarqandning UNESCO Jahon merosi ro‘yxatidagi maqomi esa hududiy boshqaruv, muhofaza va monitoring jarayonlarida aniq geofazoviy ma’lumotlarning ahamiyatini yanada oshiradi [3]. Tadqiqotda geoma’lumotlar bazasi, metama’lumotlar, ma’lumotlar sifati, standartlashtirish, obyekt identifikatsiyasi va Web-GIS texnologiyalarini integratsiyalashga asoslangan takomillashtirilgan metodologik model taklif etiladi. Modelning asosiy xususiyati — kadastr obyektining geometrik, semantik, huquqiy va tarixiy ma’lumotlarini yagona raqamli obyekt identifikatori orqali o‘zaro bog‘lashdir.

References

O‘zbekiston Respublikasi. “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida”gi Qonun, 269-II-son, 30.08.2001. — 11–14-moddalar.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Madaniy meros sohasiga oid ma’muriy reglamentlarni tasdiqlash to‘g‘risida, 512-son qaror, 13.08.2025. — 3–4-boblar, 21–24-bandlar.

UNESCO World Heritage Centre. Samarkand – Crossroad of Cultures. 2001. — Jahon merosi obyekti tavsifi, 1 123 ga va 1 369 ga bufer hududi to‘g‘risidagi ma’lumotlar.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida, 269-son qaror, 29.07.2002. — 1–4-bandlar.

UNESCO World Heritage Centre. Samarkand – Crossroad of Cultures: Maps. — Geografik ma’lumotlar va komponent obyektlar chegaralari: Afrosiyob — 229 ga; Ulug‘bek rasadxonasi — 19,5 ga; Abdi-Darun va Ishratxona — 26,3 ga; Namozgoh masjidi — 6,7 ga.

UNESCO World Heritage Committee. Decision 25 COM X.A: Samarkand – Crossroads of Cultures. 2001. — Samarqandning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilishi va bufer hududiga oid qoidalar.

UNESCO World Heritage Committee. Decision 30 COM 7B.59: State of Conservation of Samarkand – Crossroads of Cultures. 2006. — Tarixiy shahar, restavratsiya va shaharsozlik bosimlari bo‘yicha materiallar.

International Organization for Standardization. ISO 19115-1:2014 Geographic information — Metadata — Part 1: Fundamentals. Geneva: ISO, 2014. — 1–140-betlar.

International Organization for Standardization. ISO 19157:2013 Geographic information — Data quality. Geneva: ISO, 2013. — 1–146-betlar.

International Organization for Standardization. ISO 19109:2025 Geographic information — General feature model and rules for application schema. Geneva: ISO, 2025. — 1–82-betlar.

UNESCO World Heritage Centre. The Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. — Geografik axborot, georeferenslash, koordinatalar, masshtab, proyeksiya va vektor chegaralariga oid qoidalar.

Sánchez-Aparicio, L. J., Masciotta, M.-G., García-Alvarez, J., Ramos, L. F., Oliveira, D. V., Martín-Jiménez, J. A., González-Aguilera, D., Monteiro, P. Web-GIS approach to preventive conservation of heritage buildings. Automation in Construction, 2020, Vol. 118, Article 103304. — 1–23-betlar.

Cuttler, R. T. H., Tonner, T. W. W., Al-Naimi, F. A., Dingwall, L. M., Al-Hemaidi, N. The Qatar National Historic Environment Record: A Platform for the Development of a Fully-Integrated Cultural Heritage Management Application. ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 2013, II-5/W1. — 85–90-betlar.

UNESCO. Recommendation on the Historic Urban Landscape, including a glossary of definitions. Paris, 2011. — tarixiy shahar landshafti va integratsiyalashgan boshqaruvga oid qoidalar.

International Organization for Standardization. ISO 21127:2023 Information and documentation — A reference ontology for the interchange of cultural heritage information. Geneva: ISO, 2023. — 1–190-betlar.

Getty Conservation Institute. The Arches Open-Source Platform: Inventories and Surveys for Heritage Management. Los Angeles: Getty Conservation Institute, 2022. — madaniy meros inventarizatsiyasi, ma’lumotlarni boshqarish va geofazoviy vizualizatsiyaga oid bo‘limlar.

Nishanbaev, I., Champion, E., McMeekin, D. A. A Comparative Evaluation of Geospatial Semantic Web Frameworks for Cultural Heritage. Heritage, 2020, Vol. 3, No. 3. — 875–890-betlar.

Liu, Z., Tian, Y., Xiong, Q., Chen, D. A Lightweight WebGIS Visualization Platform for Historical and Cultural Heritage Based on Multi-Source Data Fusion. ISPRS International Journal of Geo-Information, 2026, Vol. 15, No. 5, Article 184. — 184-maqola, maqola matni.

Wheatley, D., Gillings, M. Spatial Technology and Archaeology: The Archaeological Applications of GIS. London–New York: Taylor & Francis/CRC Press, 2002. — 269 bet.

UNESCO World Heritage Centre. UNESCO Sites Navigator: Geospatial intelligence for the world's most globally-significant places. — Jahon merosi obyektlarini georeferenslangan chegaralar va ko‘p manbali geoma’lumotlar asosida monitoring qilishga oid materiallar.

Cover Image
Downloads
Published
2026-10-09
Section
Articles