ATROF MUHIT IFLOSLANISHINI ANIQLASH VA BASHORAT QILISH JARAYONLARINI SONLI MODELLASHTIRISH VA DASTURIY MAJMUINI ISHLAB CHIQISH (QORAQALPOG'ISTON RESPUBLIKASI MISOLIDA)
- Authors
-
-
Bimuratov Dauletmurat Murat uli
Toshkent shahrida Belarus-O’zbekiston qo’shma tarmoqlararo amaliy texnik kvalifikatsiya institute, Doktorant
Author
-
- Keywords:
- Array
- Abstract
-
Maqolada Orol bo'yi va Qoraqalpog'iston Respublikasi hududida shang-to'zon vaqtida havoga ko'tarilgan aerozol zarrachalarining tarqalishini aniqlash va bashorat qilish masalasi ko'rib chiqilgan. Uch o'lchovli konvektiv-diffuziya tenglamasi aralashgan qatlam bo'yicha o'rtalashtirilib, emissiya, turbulent diffuziya va quruq cho'kishni hisobga oluvchi ikki o'lchovli modelga keltirilgan. Masala koordinata bo'yicha ajratish, konveksiya uchun TVD (van Leer limiteri) va diffuziya uchun oshkor sxema yordamida yechilgan; aniqligi tahliliy yechim bilan tekshirilgan (yaqinlashish tartibi 2 dan yuqori). Ishlab chiqilgan dasturiy majmua yordamida 36 soatlik shang-to'zon epizodi hisoblangan. Natijalarga ko'ra, kuchli shamolda aerozol 500 km dan ortiq masofaga tarqaladi, Nukus, Dashog'uz va Urganch yo'nalishida konsentratsiya shartli taqqoslash darajalaridan bir necha baravar oshadi. Natijalardan atrof muhit holatini baholashda va aholini oldindan ogohlantirish tizimlarini ishlab chiqishda foydalanish mumkin.
- References
-
Marchuk G.I. Matematicheskoe modelirovanie v probleme okruzhayushchey sredy [Mathematical modeling in the environmental problem]. – Moscow: Nauka, 1982.
Berlyand M.E. Prognoz i regulirovanie zagryazneniya atmosfery [Forecasting and regulation of air pollution]. – Leningrad: Gidrometeoizdat, 1985.
Seinfeld J.H., Pandis S.N. Atmospheric Chemistry and Physics: From Air Pollution to Climate Change. 2nd ed. — Wiley, 2006.
Marticorena B., Bergametti G. Modeling the atmospheric dust cycle: 1. Design of a soil-derived dust emission scheme // J. Geophys. Res. — 1995. — Vol. 100(D8). — P. 16415–16430.
Micklin P. The Aral Sea disaster // Annu. Rev. Earth Planet. Sci. — 2007. — Vol. 35. — P. 47–72.
Indoitu R., Kozhoridze G., Batyrbaeva M. et al. Dust emission and environmental changes in the dried bottom of the Aral Sea // Aeolian Research. — 2015. — Vol. 17. — P. 101–115.
Issanova G., Abuduwaili J. Aeolian Processes as Dust Storms in the Deserts of Central Asia and Kazakhstan. — Springer, 2017.
van Leer B. Towards the ultimate conservative difference scheme. V // J. Comput. Phys. — 1979. — Vol. 32. — P. 101–136.
Samarskiy A.A. Teoriya raznostnykh skhem [Theory of difference schemes]. – Moscow: Nauka, 1989.
LeVeque R.J. Finite Volume Methods for Hyperbolic Problems. — Cambridge Univ. Press, 2002.
- Downloads
- Published
- 2026-11-06
- Section
- Articles