INTERNETDA SO‘Z ERKINLIGI VA KONTENTNI CHEKLASHNING HUQUQIY CHEGARALARI

Authors
  • Rustamova Sitora Qobiljon qizi

    Toshkent davlat yuridik universitet, magistrant

    Author

Keywords:
Array
Abstract

Maqolada internetda soʻz erkinligiga qoʻyiladigan cheklovlar qaysi huquqiy mezonlar asosida qonuniy deb baholanishi va Oʻzbekiston qonunchiligida bu mezonlar qay darajada taʼminlangani milliy qonunchilik, xalqaro standartlar va Yevropa inson huquqlari sudi amaliyotini solishtirish orqali tahlil qilinadi. Ishchi gipotezaga koʻra, noqonuniy kontentni cheklashning oʻzi soʻz erkinligiga zid emas, ammo cheklovning qonuniyligi uning aniq huquqiy asosga, qonuniy maqsadga, zaruratga va mutanosiblikka muvofiqligiga bogʻliq; cheklash tartibining shaffofligi va samarali shikoyat mexanizmlari esa mustaqil kafolat sifatida qaralishi kerak. Qonuniy cheklov va senzura oʻrtasidagi farq, qonun tilining aniqligi, mutanosiblik, platformalar roli, shaxsiy hayot va obroʻ himoyasi, dezinformatsiya hamda himoya mexanizmlari muhokama qilinadi. Tadqiqot asosan normativ va nazariy manbalarga tayanadi. Maqola oxirida bir nechta taklif bildirilgan.

References

Normativ-huquqiy hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumida qabul qilingan yangi tahriri). URL: https://lex.uz/docs/-6445145

O‘zbekiston Respublikasining 2002-yil 12-dekabrdagi 439-II-son “Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/uz/acts/-52268

O‘zbekiston Respublikasining 2003-yil 11-dekabrdagi 560-II-son “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/uz/acts/-83472

O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 15-yanvardagi O‘RQ-78-son “Ommaviy axborot vositalari to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/-1106870

O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/-4396419

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 5-sentabrdagi 707-son “Butunjahon Internet tarmog‘ida axborot xavfsizligini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. URL: https://lex.uz/uz/acts/-3893085

II. Xalqaro hujjatlar

Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi. BMT Bosh Assambleyasi, 1948-yil 10-dekabr. URL: https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights

Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro pakt. BMT Bosh Assambleyasi, 1966-yil 16-dekabr. URL: https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights

UN Human Rights Committee. General Comment No. 34: Article 19, Freedoms of opinion and expression. CCPR/C/GC/34. Geneva, 2011. URL: https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=kSsxXTHCLqYIzbCuo9JNn%2F7jtR6wTtYXIsHhZDRwYPkocuNm3WiCBRc6%2Bc1FeYHUiuZUJVSN1a6%2F%2BUCRmWdCPQ%3D%3D

UN Human Rights Council. Promotion, protection and enjoyment of human rights on the Internet. A/HRC/RES/57/29, 2024. URL: https://digitallibrary.un.org/record/4064003

Rabat Plan of Action on the prohibition of advocacy of national, racial or religious hatred that constitutes incitement to discrimination, hostility or violence. OHCHR, 2012. URL: https://www.ohchr.org/en/documents/outcome-documents/rabat-plan-action

UNESCO. Guidelines for the Governance of Digital Platforms: Safeguarding Freedom of Expression and Access to Information. Paris, 2023. URL: https://www.unesco.org/en/internet-trust/guidelines

III. Sud amaliyoti

Delfi AS v. Estonia [GC]. European Court of Human Rights, application no. 64569/09, judgment of 16 June 2015. URL: https://hudoc.echr.coe.int/ukr?i=001-155105

Ahmet Yıldırım v. Turkey. European Court of Human Rights, application no. 3111/10, judgment of 18 December 2012. URL: https://hudoc.echr.coe.int

IV. Ilmiy adabiyotlar

Balkin J. M. Free Speech in the Algorithmic Society: Big Data, Private Governance, and New School Speech Regulation // UC Davis Law Review. 2018. Vol. 51, No. 3. P. 1149–1210.

Barendt E. Freedom of Speech. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press, 2005.

De Gregorio G. Democratising online content moderation: A constitutional framework // Computer Law & Security Review. 2020. Vol. 36. Art. 105374. DOI: https://doi.org/10.1016/j.clsr.2019.105374

Douek E. Governing Online Speech: From “Posts-as-Trumps” to Proportionality and Probability // Columbia Law Review. 2021. Vol. 121, No. 3. P. 759–833.

Ireton C., Posetti J. (eds.). Journalism, “Fake News” & Disinformation: Handbook for Journalism Education and Training. Paris: UNESCO, 2018.

Cover Image
Downloads
Published
2026-11-09
Section
Articles