O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI QONUNCHLIGIDA KIBERJINOYATCHILIKKA QARSHI KURASH
- Authors
-
-
Maxmudova Shohsanam
Toshkent davlat yuridik universiteti Xalqaro huquq va qiyosiy huquqshunoslik fakulteti 3-kurs talabasi
Author
-
- Keywords:
- Array
- Abstract
-
Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi natijasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari davlat boshqaruvi, bank-moliya tizimi, elektron tijorat, ta'lim va sog'liqni saqlash kabi ko'plab sohalarning ajralmas qismiga aylandi. Mazkur jarayon jamiyat taraqqiyoti uchun yangi imkoniyatlarni yaratishi bilan bir qatorda, kiberjinoyatchilikning murakkab va transmilliy shakllarini ham yuzaga keltirmoqda. Kiberhujumlar, noqonuniy kirish, fishing, zararli dasturlar, ransomware, shaxsga doir ma'lumotlarni o'g'irlash hamda sun'iy intellekt yordamida sodir etilayotgan firibgarliklar zamonaviy huquqni qo'llash amaliyotida eng dolzarb muammolardan biri sifatida namoyon bo'lmoqda. Mazkur maqolada O'zbekiston Respublikasida kiberjinoyatchilikka qarshi kurashning huquqiy asoslari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida Konstitutsiya, Jinoyat kodeksi, "Kiberxavfsizlik to'g'risida"gi Qonun, "Shaxsga doir ma'lumotlar to'g'risida"gi Qonun hamda sohaga oid boshqa normativ-huquqiy hujjatlar o'rganildi. Shuningdek, Budapesht konvensiyasi, Yevropa Ittifoqi davlatlari, Estoniya, Singapur va AQSH tajribasi bilan qiyosiy tahlil o'tkazildi. Tadqiqot natijalariga ko'ra, O'zbekistonda kiberxavfsizlikni ta'minlash bo'yicha muhim huquqiy baza yaratilgan bo'lsa-da, sun'iy intellekt, deepfake texnologiyalari, kriptoaktivlar, elektron dalillar va transchegaraviy kiberjinoyatlar bilan bog'liq huquqiy normalarni yanada takomillashtirish zarur. Shuningdek, elektron dalillar bilan ishlashning yagona protsessual mexanizmlarini ishlab chiqish, xalqaro hamkorlikni kuchaytirish hamda kiberjinoyatlarning oldini olishga qaratilgan profilaktik choralarni rivojlantirish bo'yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqildi.
- References
-
O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – T.: O'zbekiston, 2023.
O'zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. – T.: Adolat, 1994 (2025-yil holatiga ko'ra o'zgartirish va qo'shimchalar bilan).
O'zbekiston Respublikasining "Kiberxavfsizlik to'g'risida"gi Qonuni. O'RQ–764-son, 15-aprel 2022-yil.
O'zbekiston Respublikasining "Shaxsga doir ma'lumotlar to'g'risida"gi Qonuni. O'RQ–547-son, 2-iyul 2019-yil.
O'zbekiston Respublikasining "Axborotlashtirish to'g'risida"gi Qonuni. O'RQ–560-II, 11-dekabr 2003-yil.
O'zbekiston Respublikasining "Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to'g'risida"gi Qonuni. O'RQ–439-II, 12-dekabr 2002-yil.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining **"Raqamli O'zbekiston – 2030" strategiyasini amalga oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"**gi Farmoni.
Council of Europe. Convention on Cybercrime (Budapest Convention). Budapest, 23 November 2001.
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Comprehensive Study on Cybercrime. New York, 2013.
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Global Programme on Cybercrime. Vienna, 2024.
International Telecommunication Union (ITU). Global Cybersecurity Index 2024. Geneva, 2024.
European Union Agency for Cybersecurity (ENISA). ENISA Threat Landscape 2024. Brussels, 2024.
National Institute of Standards and Technology (NIST). Cybersecurity Framework (CSF 2.0). Gaithersburg, 2024.
Europol. Internet Organised Crime Threat Assessment (IOCTA) 2024. Hague, 2024.
INTERPOL. Global Cybercrime Strategy 2022–2027. Lyon, 2022.
OECD. Digital Security Risk Management for Economic and Social Prosperity. Paris, 2023.
ISO/IEC 27001:2022. Information Security, Cybersecurity and Privacy Protection — Information Security Management Systems — Requirements. Geneva, 2022.
Jalolov Sh.R. Kiberjinoyatlarga qarshi kurashishda inson huquqlarini ta'minlash // IQRO jurnali. 2025. №18(2). 472–477-bet.
Xolmurodov Sh. Kiberjinoyatlar va ularni oldini olish muammolari. – Toshkent: Yuridik adabiyotlar, 2021.
To'xtayev M. Axborot xavfsizligi va jinoyat huquqi. – Toshkent, 2022.
O'zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi. Kiberjinoyatchilikka qarshi kurashish bo'yicha statistik ma'lumotlar. 2024.
O'zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi. Kiberxavfsizlik sohasidagi yillik hisobot. 2024.
CERT-UZ. O'zbekistonda kiberxavfsizlik hodisalari bo'yicha yillik tahliliy hisobot. 2024.
Lex.uz – O'zbekiston Respublikasi milliy qonunchilik bazasi.
Cybersecurity Ventures. Official Cybercrime Report 2024. Cybersecurity Ventures, 2024.
- Downloads
- Published
- 2026-11-11
- Section
- Articles