UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA BULLYING MUAMMOSINI YENGISHDA PEDAGOGLARDAGI KASBIY MAHORATNING O‘RNI
- Authors
-
-
Sobirjonov Islomjon
Qashqadaryo viloyati Kitob tumani 5-sonli umumiy o‘rta ta’lim maktabi ingliz tili o‘qituvchisi, mustaqil izlanuvchi
Author
-
- Keywords:
- Array
- Abstract
-
Ushbu maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida bullying muammosining oldini olish va unga qarshi kurashishda pedagoglarning kasbiy mahorati, pedagogik kompetensiyasi hamda o‘quvchilar bilan samarali kommunikativ munosabat o‘rnatish qobiliyatining o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda bullying tushunchasining ilmiy talqinlari, uning o‘quvchilarning psixologik holati, ta’lim jarayoni va maktab muhitiga ta’siri xalqaro tadqiqotlar asosida yoritiladi. UNESCO ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo miqyosida o‘quvchilarning qariyb 32 foizi maktabda tengdoshlari tomonidan kamida oyiga bir marta bullyingga uchragan [1, 12–18-b.]. O‘zbekistonda esa UNICEF ma’lumotlariga ko‘ra, har to‘rtinchi bola maktabda bullyingning ayrim shakllariga duch keladi [2]. Maqolada pedagogning bullyingni erta aniqlash, vaziyatni xolis baholash, jabrlanuvchini himoya qilish, tajovuzkor xatti-harakatni to‘g‘ri boshqarish, sinf jamoasida ijobiy psixologik muhit yaratish va ota-onalar bilan hamkorlik qilish kompetensiyalari bullyingga qarshi samarali maktab siyosatining muhim tarkibiy qismi ekanligi asoslanadi. Shuningdek, xalqaro amaliyotdagi Olweus, KiVa va boshqa maktab miqyosidagi dasturlar tajribasi tahlil qilinib, pedagoglarning muntazam kasbiy rivojlanishi bullying profilaktikasining muhim sharti sifatida ko‘rsatiladi.
- References
-
UNESCO. Behind the Numbers: Ending School Violence and Bullying. Paris: UNESCO, 2019. — 8–18, 20–42, 55–68-b.
UNICEF Uzbekistan. Ending all forms of violence against girls and boys. Tashkent: UNICEF, 2023–2026 materiallari. — Maktabdagi bullying va bolalarga nisbatan zo‘ravonlik bo‘yicha mamlakat ma’lumotlari.
Olweus, D. Bullying at School: What We Know and What We Can Do. Oxford: Blackwell Publishers, 1993. — 8–18, 55–100, 113–140-b.
O‘zbekiston Respublikasi. Pedagogning maqomi to‘g‘risida: O‘RQ-901-son, 01.02.2024. — 1–17-moddalar.
O‘zbekiston Respublikasi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 30.04.2023. — 52-modda.
OECD. Teaching and Learning International Survey (TALIS). Paris: OECD Publishing, 2025. — TALIS 2024 konseptual doirasi va o‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishi bo‘yicha materiallar.
OECD. TALIS 2018 Results, Volume I: Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. Paris: OECD Publishing, 2019. — 85–110-b.
Sung, Y.-H., Valcke, M., Chen, L.-M. Exploring teachers’ competence in immediately intervening in school bullying: developing a valid intervening process. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools, 2021, Vol. 31, No. 1. — 15–35-b.
World Health Organization, UNICEF, UNESCO et al. Global Status Report on Preventing Violence Against Children 2020. Geneva: World Health Organization, 2020. — 1–20, 31–62-b.
Kärnä, A., Voeten, M., Little, T. D., Poskiparta, E., Kaljonen, A., Salmivalli, C. A Large-Scale Evaluation of the KiVa Antibullying Program: Grades 4–6. Child Development, 2011, Vol. 82, No. 1. — 311–330-b.
Dawes, M., Malamut, S. T., Guess, H., Lohrbach, E. et al. Teachers’ Attitudes Toward Bullying and Intervention Responses: A Systematic and Meta-analytic Review. Educational Psychology Review, 2024, Vol. 36, Article 122. — maqola doirasidagi tizimli sharh va meta-tahlil natijalari.
Nguyen Tran, T. T., Nguyen, H. T. M., Bennett, J. Teachers’ responses to student bullying: A systematic literature review. Teaching and Teacher Education, 2026, Vol. 176, Article 105461. — 74 ta empirik tadqiqotning tizimli tahlili.
Li, S., Gong, N., Lin, Y., Huang, F., Zhang, S., Yu, G. School climate and cyberbullying victimization: A meta-analysis. Children and Youth Services Review, 2025, Vol. 169, Article 108064. — 122 567 ishtirokchi va 40 effekt hajmi asosidagi meta-tahlil.
Teacher-Targeted Bullying: A Meta-Analysis of Student Bullying of Teachers. Trauma, Violence, & Abuse, 2025/2026. — 26 mamlakatdagi 59 tadqiqot, 203 535 o‘qituvchi va 110 021 o‘quvchi ma’lumotlari.
- Downloads
- Published
- 2026-10-05
- Section
- Articles