O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIDA SO‘Z BIRIKUVCHANLIGINING NAZARIY ASOSLARI

Authors
  • Atavullayev Diyorbek Samadulla o‘g‘li

    Qarshi davlat universiteti, 2-bosqich magistranti

    Author

Keywords:
Array
Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilshunosligida so‘z birikuvchanligining nazariy asoslari, uning leksik-semantik, grammatik va sintaktik xususiyatlari hamda til tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. So‘z birikuvchanligi til birliklarining o‘zaro bog‘lanish imkoniyatlarini belgilovchi muhim hodisa sifatida yoritilib, valentlik, sintagmatik munosabat va kollokatsiya tushunchalari bilan aloqasi izohlanadi. Shuningdek, so‘zlarning birikish imkoniyatlariga ta’sir ko‘rsatuvchi semantik muvofiqlik, grammatik shakllanish, kontekst va nutqiy me’yor omillari o‘zbek tili misollari asosida ko‘rib chiqiladi. Erkin so‘z birikmalari, turg‘un birikmalar va xususiy birikuvchanlikka ega birliklarning o‘zaro munosabati tavsiflanadi. Tadqiqot natijalari so‘z birikuvchanligini o‘zbek tilining leksik va grammatik tizimini o‘rganish, izohli va birikuvchanlik lug‘atlarini yaratish, tarjima amaliyotini takomillashtirish hamda korpus lingvistikasini rivojlantirish uchun muhim nazariy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

References

Tesnière, L. Éléments de syntaxe structurale. — Paris: Klincksieck, 1959.

Firth, J. R. A Synopsis of Linguistic Theory, 1930–1955 // Studies in Linguistic Analysis. — Oxford: Philological Society, 1957.

Ne’matov H., Sayfullayeva R. Hozirgi o‘zbek tili. Sintaksis. — Toshkent: O‘qituvchi, 1992.

Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. — Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2002.

Saidnazarova N., Nurmatov S. S. Tilshunoslikda so‘z va so‘z birikmalarining lingvistik xususiyatlari // Eurasian Journal of Academic Research. — 2023. — J. 3, № 4, 4-qism. — B. 49–53.

Azimqulov M. X. Valentlik va so‘z yasalishi o‘zbek tilida: leksik-sintaktik jihatlar // Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan. — 2024. — J. 2, № 10. — B. 620–625.

Ibragimov J. O‘zbek tilshunosligi tarixida so‘zlar birikuvi masalalarining o‘rganilishi va undagi muammolar // Xalqaro ilm-fan jurnali. — DOI: https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.ijsci.129688.

Rahmonova Z. S. So‘zlar birikuvchanligi (kollokatsiya/valentlik) nazariyasi // Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar jurnali. — 2026.

Rahmonova Z. S. The Study of Word Combinability, the Necessity and Significance of Researching Specifically Combining Combinations // Symposium on Natural and Applied Sciences. — 2026. — Vol. 1, № 10. — B. 69–76.

Abdurahmonova R. A. qizi. O‘zbek tilidagi birikuvchanlikning tarixiy taraqqiyoti // SHOKH LIBRARY. — 2026. — Vol. 1, № 1.

Elektron manbalar:

https://journals-kokandsu.uz/index.php/kspi/article/view/7577

https://www.in-academy.uz/index.php/EJAR/article/view/3757

https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/60887

https://inlibrary.uz/index.php/ijsci/article/view/130205

https://econferencia.com/index.php/2/article/view/1693

Cover Image
Downloads
Published
2026-10-30
Section
Articles